(1)

مقایسۀ قاعدۀ اصولی با قاعده و مسألۀ فقهی

سید جمال‏الدین موسوی

چکیده

این مقاله، به تعریف سه اصطلاح پرکاربرد در علم فقه و اصول یعنی قاعدۀ فقهی، مسالۀ اصولی و مسأله فقهی از منظر چند تن از محققان و مؤلفین کتب فقهی و اصولی پرداخته است. از نظر نویسنده، در تعریف مسالۀ اصولی، هر یک از تعاریف در حقیقت بازگشت به یک مطلب دارند و بنابر این در هر کدام ازآنها‌ به جنبه‌ای از جهات مختلف مسالۀ اصولی، نظر شده است. در ادامه به شباهت‌ و تفاوت‌های قاعدۀ فقهی با مسألۀ اصولی و نیز تفاوت آن با مسألۀ فقهی پرداخته شده و به مستندات هر مطلب اشاره شده است.

کلید واژه: قاعدۀ اصولی‏، قاعدۀ فقهی، مسألۀ فقهی

(2)

فعل معصوم و پشتوانه‌های کلامی آن

محمد رضا ملائی

چکیده

سنت به عنوان یکی از مصادر تشریع نزد فقهای شیعه، عبارت است از: قول، فعل و تقریر معصوم. در این مقاله، به وجود ارتباط مستقیم بین عصمت و حدودِ آن، و کیفیت دلالت عناصر سنت، خصوصاً فعل ـ به سبب ویژگی‌های خاصی که در این دلیل شرعی غیرلفظی وجود دارد ـ اشاره شده است. پس از آن، با توجه به بحث عصمت و مشخص شدن حدود آن در حیطه‌های مرتبط با فعل معصوم، چگونگی دلالت فعل بر احکام خمسه، طرح شده است. همچنین در این مقاله سعی شده به جایگاه فعل معصوم در پیکرۀ اصول فقه شیعه و نیز جایگاه آن در مباحث اصولی اهل سنّت، به طور‏ مشخص اشاره شود.

کلید واژه :‌ فعل معصوم‏، ادلۀ اربعه، سنت، عصمت‏ امام

(3)

مسألة تقلید از اعلم

سید کمال الدین موسوی

چکیده

با توجه به اینکه برخی از فقهاء، تقلید از اعلم را واجب و برخی تقلید از غیر اعلم را نیز جایز می‌دانند، مقالۀ حاضر به دنبال رهیافتی روشن از این بحث برای تقلید مکلف عامی است. نگارنده، قول وجوب تقلید از اعلم در مسألۀ تقلید اعلم ‌را پذیرفته و وظیفۀ اعلم و مکلف را بررسي و بیان می‌کند.

کلید واژه: اعلمیت مجتهد‏،‏ تقلید، ‏تقلید از اعلم، تقلید از غیر‏ اعلم

(4)

احکام ظاهری از دیدگاه شهید صدر ^(ره)

علی ‏مختاریان

چکیده

 نگارنده در این مقاله ،‏ ابتدا به ماهیت تقسیم احکام به ظاهری و واقعی و سپس به بیانِ نظریۀ ابداعی شهید صدر^«ره» که : « ملاک حکم ظاهری همان ملاک حکم واقعی است» پرداخته است. وی‏ در ادامه به پاسخِ اشکالات وارده بر حکم ظاهری‏ـ از جمله وجود تعارض بین حکم واقعی و ظاهری‏ـ‏ اشاره کرده و در انتها علت تقسیم حکم ظاهری را به امارات و اصول عملیه بیان نموده است.

کلید واژه : اصول فقه، حکم ظاهری، حکم واقعی، ملاک حکم، شهید صدر

(5)

فلسفۀ فقه چیست؟

سید رضا علوی

چکیده:

فلسفۀ علوم و از آن جمله فلسفۀ فقه، از دانش‌های نو پیدا و جذاب جهان معاصر است. نگارنده در مقالۀ حاضر، با تکیه بر نظرات کارشناسان این حوزه از علوم، پس از تعریف فلسفۀ علوم و فلسفۀ فقه، اهداف و دایرۀ مسایل آن، به سه دستۀ کلی از این مسایل وارد شده و همچنین سرفصل‌های ده‌گانه‏ای را در این مسایل از نظر می‌گذراند.

کلید واژه: فلسفۀ علوم، فلسفۀ فقه، فلسفۀ احکام فقهی

(6)

نگاهی به نظریه حق الطاعۀ

علی الهی‏خراسانی

چکیده

این مقاله، به شرح نظریۀ حق الطاعه که از جمله ابتکارات شهید آیت الله صدر^(ره) است، می‌پردازد.

نظریۀ حق الطاعه که در مباحث قطع و اصول عملیه بدان پرداخته شده است، بر خلاف نظر مشهور، علاوه بر قطع، ظن و احتمال و به طور کلی، مطلقِ انکشاف را نیز حجت می‌داند و به اثبات منجزیت آن می‌پردازد. برائت عقلی و دلیل آن یعنی قاعدۀ  قبح عقاب بلابیان‏را ناشی از عدم درک صحیح مولویت خداوند متعال دانسته و نتیجۀ آن‏را کوچک نمودن دایرۀ حق اطاعت او می داند، و با انکار برائت عقلی، احتیاط عقلی را به عنوان اصل عملی اوّلی، مطرح می‌نماید. این مقاله به‏صورت موجز، ابتدا به سابقۀ تاریخی نظریه و سپس به انواع حق اطاعت و دامنه حق مولویت و سرپرستی خداوند و در آخر به تطبیقات نظریه پرداخته است.

کلید واژه :حق الطاعه،‏ قطع، ‏اصول عملی‏، ‏برائت عقلی‏، احتیاط عقلی

(7)

پاسخ به شبهة ضرري بودن احكام  

  علیرضا ‌مازاریان

چكيده:

با توجه به برخي روايات و قاعده لاضرر، ممكن است در مورد بخش نسبتاً عظيمي از احكام اسلام، شبهه ضرري بودن پيش آيد و اين ابهام، دستاويز مخالفان دين گردد (1). بدين جهت، در اين مقاله، سعي بر آن است كه اين شبهه و همچنين پاسخ هاي علمي و قانع كننده آن طرح گردد.

(8)

یحرم من الرضاع ما یحرم من النسب

جعفر قبله گو

(9)

تأملي در دلالت سياق (سه دلالت اقتضاء،اشاره و تنبيه)  ‌

سيد مصطفي حسني

چكيده

 اين مقاله، پيرامون سه دلالت اقتضاء، اشاره و تنبيه مي باشد كه در ابتداء، بحث منطوق و‌ مفهوم تبيين گرديده است و سپس براي اينكه مباحث، روشي منطقي داشته و تحليل‌هاي آن بر اساس واقعيت خارجي باشد، بحث آيين هنجار از منطق اسلامي مطرح شده‌است.

از آن‌جايي كه اهل سنت و شيعه، در اين بحث تقريباً نظر واحدي داشتند؛ لذا مباحث به گونه‌اي طرح و بررسي شد كه‌: اولاً جايگاه واقعي اين دلالات در اصول فهميده شود و نزاع‌ها بر سر اصطلاحات نباشد و درثانی، با توجه به اين كه اشراف به اختلاف نظرها در سخنان بزرگان و اقوال‌شان بوده است؛ سعي شده در بين نظريه پردازي به حل آن اختلافات نیز پرداخته شود.

(10)

ارتباط اصول فقه با علوم حدیث

سید مهدی روحبخش‌

چکیده                                                              ‌                

از جمله علومی که کمک شایانی به حدیث نموده، علم اصول است. علم اصول، تعیین می‌کند چه نوع حدیثی برای استنباط حکم شرعی، مفید است. این علم، باتعیین ضوابط، حدیث پژ‌وه را اولاً به سمت تعیین ضوابط حدیث رهنمون می‌‌کند و ثانیاً در نتیجه تعیین حدیث معتبر، آن را به فقیه تحویل داده تا از آن، حکم شرعی را استنباط کند. این مقاله، شامل چگونگی ارتباط علم اصول فقه با درایة الحدیث، رجال الحدیث و فقه الحدیث می‌باشد.